Συναισθηματική υπερφαγία. Η συχνότερη διατροφική διαταραχή και πώς να την αντιμετωπίσετε

A+ A-


Πόσες φορές δεν βρεθήκατε µετά από µια κουραστική ηµέρα µπροστά από την τηλεόραση να καταναλώνετε υπερβολικές ποσότητες φαγητού χωρίς πολλές φορές να αντιλαµβάνεστε την ποσότητα ή την αίσθηση κορεσµού που σας προσφέρει; Και πόσες φορές αλήθεια δεν βρήκατε παρηγοριά στο κουτί µε τα σοκολατάκια που έχετε στο ντουλάπι για να έχετε να κεράσετε στην περίπτωση που κάποιος σας επισκεφτεί; Δεν είναι λίγες οι φορές που η συναισθηµατική κατάσταση επηρεάζει άµεσα ή έµµεσα την όρεξη πολλών ανθρώπων για φαγητό. Το φαινόµενο της υπερφαγίας, που άλλες φορές γίνεται ενσυνείδητα και άλλοτε πάλι υποσυνείδητα, υπολογίζεται ότι αποτελεί σήµερα τη συχνότερη συµπεριφοριστική, διατροφική διαταραχή του σύγχρονου ανθρώπου.
Με τον όρο συναισθηµατική υπερφαγία χαρακτηρίζουµε το φαινόµενο της ακατάσχετης επιθυµίας για φαγητό που εµφανίζεται κάτω από δύσκολες ψυχολογικές και συναισθηµατικές καταστάσεις όπως  ο θυµός, η µοναξιά, ή λύπη, η πλήξη και διάφοροι στρεσογόνοι παράγοντες (απροσδόκητες αλλαγές, απώλεια εργασίας, προβλήµατα υγείας κ.α.).

Η κατανάλωση φαγητού γίνεται, στη συναισθηµατική υπερφαγία, ένας τρόπος καταστολής των αρνητικών συναισθηµάτων ή ανακούφισης από την δυσάρεστη ψυχολογική κατάσταση. Κάτω από αυτό το πρίσµα, η διαδικασία κατανάλωσης φαγητού γίνεται πλέον ένας τρόπος διαφυγής ή περισπασµού από το πρόβληµα που µας απασχολεί µε αποτέλεσµα την αύξηση του σωµατικού βάρους ακόµα και µέχρι βαθµού παθολογικής παχυσαρκίας. Το πρόβληµα γίνεται ακόµα δυσκολότερο από το γεγονός ότι στη διατροφική  αυτή διαταραχή προτιµώνται, µε αισθητά µεγαλύτερη συχνότητα, τρόφιµα επιβαρυντικά για την υγεία (γλυκά, λιπαρά και αλµυρά εδέσµατα πλούσια σε θερµίδες). Φαίνεται ότι µερικά από αυτά τα τρόφιµα έχουν ακόµα και  εθιστικές ιδιότητες. Η σοκολάτα, για παράδειγµα, είναι πιθανό ότι προκαλεί την απελευθέρωση στον οργανισµό ουσιών όπως τα οπιοειδή (σε πολύ µικρές ποσότητες βέβαια) που προκαλούν προσωρινή ευχαρίστηση δρώντας αντισταθµιστικά στην κακή ψυχολογική κατάσταση και τη συναισθηµατική φόρτιση.

Το πρόβληµα που δηµιουργείται µε αυτόν τον τρόπο είναι διπλό. Το πρώτο µέρος είναι ότι η ανακούφιση, όπως προαναφέρθηκε, είναι ΜΟΝΟ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ. Έτσι µε το σταµάτηµα του φαγητού η προσοχή επανέρχεται στα προβλήµατα που δεν έπαψαν να υφίστανται, απλά παραµερίστηκαν. Το δεύτερο µέρος είναι ότι προστίθενται στο σώµα περιττά κιλά. Σύντοµα επέρχεται µια ραγδαία αύξηση του σωµατικού βάρους και µαζί µε αυτή νέα, άσχηµα ψυχολογικά προβλήµατα λόγω κακής σωµατικής εικόνας και ενοχών. Το πιο σηµαντικό στην περίπτωση της συναισθηµατικής υπερφαγίας είναι να αναγνωριστούν έγκαιρα τα συµπτώµατα και να ληφθούν αποτελεσµατικά µέτρα ελέγχου της διαταραγµένης διατροφικής συµπεριφοράς.
Είναι σηµαντικό οι άνθρωποι να µάθουν να αναγνωρίζουν την πραγµατική πείνα από την συναισθηµατική ανάγκη για φαγητό. Η αναγνώριση των συνθηκών κάτω από τις οποίες αρχίζουν να τρώνε γρήγορα και υπερβολικά µπορεί να τους επιτρέψει να αναπτύξουν αντιστάσεις ενάντια στη συναισθηµατική υπερφαγία. Μπορούν, για παράδειγµα, να καταγράφουν για µερικές ηµέρες πότε, τι και πόσο τρώνε καθώς επίσης και τη συναισθηµατική τους κατάσταση, κάνoντας µε αυτό τον τρόπο αναγνωρίσιµες τις καταστάσεις που τους σπρώχνουν στην υπερφαγία.

Η αναγνώριση της έλξης για φαγητό λόγω συγκεκριµένων καταστάσεων και συνθηκών µπορεί να βοηθήσει τα άτοµα στην αναζήτηση άλλων τρόπων επίλυσης των άσχηµων ψυχολογικών καταστάσεων.
Για παράδειγµα, αντί να τρέξουν στο ψυγείο ή στα συρτάρια για σοκολάτες, ξηρούς καρπούς ή τσιπς, µπορούν να επιλέξουν να µιλήσουν σε κάποιο φίλο, να πάνε µια βόλτα, να ακούσουν µουσική, να πάνε σινεµά. 
Επίσης, καλό είναι, να περιορίζεται η αγορά και αποθήκευση στο σπίτι γλυκών, λιπαρών, αλµυρών και άλλων δελεαστικών εδεσµάτων στα οποία τα περισσότερα άτοµα είναι επιρρεπή σε καταστάσεις έντονης ψυχολογικής πίεσης και συναισθηµατικής φόρτισης. Τα δηµητριακά ολικής αλέσεως, τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, τα γαλακτοκοµικά χαµηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, το λευκό κρέας, το ψάρι και οι ανάλατοι ξηροί καρποί φαίνεται ότι βοηθούν  σηµαντικά στην αποτελεσµατική αντιµετώπιση των συµπτωµάτων υπερφαγίας. Επίσης, η ξεκούραση, ο ύπνος, η αποφυγή κατάχρησης καπνού και αλκοόλ και η τακτική σωµατική άσκηση βοηθούν το σώµα να είναι σε καλύτερη φυσική κατάσταση, προστατεύουν από την ψυχολογική καταπόνηση και αποµακρύνουν σηµαντικά τον κίνδυνο υπερφαγίας.
Στο σηµείο αυτό πρέπει να τονίσω πως κανένας δεν είναι τέλειος, ούτε µπορούµε πάντοτε να εφαρµόζουµε όλα αυτά που πρέπει. Όλοι έχουµε, κάποια φορά στη ζωή µας, βιώσει ένα έστω επεισόδιο συναισθηµατικής υπερφαγίας. Αν το αφήσουµε να µας καταβάλλει και να µας γεµίσει ενοχές θα µας οδηγηθούµε µε µαθηµατική ακρίβεια στην έξαρση ενός άλλου επεισοδίου δηµιουργώντας κατά αυτόν τον τρόπο µια ατελείωτη σειρά αλυσιδωτών, διατροφικά διαταραγµένων αντιδράσεων. Αυτό που πρέπει να κάνουµε είναι να έχοµε κουράγιο και υποµονή, να διορθώνουµε κάθε φορά όσα µπορούµε, να εστιάζουµε στα θετικά που πετυχαίνουµε και να µην εγκαταλείπουµε την προσπάθεια µε την πρώτη υποτροπή ή στραβοπάτηµα. Άλλωστε ας µην ξεχνάµε, αφού κανείς δεν ζητά από εµάς να είµαστε τέλειοι, τότε γιατί εµείς να έχουµε αυτή την τόσο καταπιεστική απαίτηση από τον εαυτό µας;

Μαρία Π. Μπίζιου, MSc
Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Μέλος Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων
Λεωφόρος ΒεÀκου 103, Γαλάτσι 
Τηλ. 210 21 34 136